Sự cần thiết hoàn thiện quy trình hoạch định chính sách công của Việt Nam thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế | HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

ThS. TRỊNH THỊ KIỂU ANH

Bộ Công an

Chính sách công là một trong những công cụ cơ bản được Nhà nước sử dụng để tăng trưởng kinh tế tài chính – xã hội của quốc gia. Ở mỗi quá trình tăng trưởng, nhu yếu nâng cao chất lượng, hiệu suất cao những chính sách công luôn được đặt ra. Để làm được điều đó cần có sự triển khai xong quy trình chính sách ; trong đó có quy trình hoạch định chính sách – bước khởi đầu đặc biệt quan trọng quan trọng của quy trình chính sách .

Chính sách công do nhà nước ban hành để giải quyết một hoặc một số vấn đề liên quan lẫn nhau đang đặt ra trong đời sống kinh tế – xã hội theo những mục tiêu xác định (tuy nhiên không phải vấn đề nào nảy sinh trong đời sống kinh tế – xã hội cũng cần có chính sách điều chỉnh). Việc giải quyết nhằm thay đổi hoặc duy trì một hiện trạng nào đó. Khi nói tới chính sách công là bao gồm những dự định của nhà hoạch định chính sách và các hành vi thực hiện những dự định đưa lại kết quả thực tế. Vì vậy, chính sách công được hiểu là “Những quy định về sự ứng xử của nhà nước với các vấn đề phát sinh trong đời sống cộng đồng, được thể hiện bằng nhiều hình thức khác nhau, nhằm thúc đẩy xã hội phát triển theo định hướng” (1). Hay chính sách công cũng chính là “Một chuỗi các quyết định hành động của Nhà nước nhằm giải quyết một vấn đề chung đang được đặt ra trong đời sống kinh tế – xã hội theo mục tiêu xác định” (2).

Ở nước ta, chính sách được hiến định tại Điều 26 Hiến pháp 1992, sửa đổi năm 2001 : “ Nhà nước thống nhất quản trị nền kinh tế tài chính quốc dân bằng pháp lý, kế hoạch, chính sách … ”. Như vậy, chính sách công là một trong những công cụ cơ bản được Nhà nước sử dụng để thực thi tính năng, trách nhiệm quản trị nhà nước. Song lúc bấy giờ đang sống sót cụm từ “ chính sách của Đảng và Nhà nước ”. Thực tế, ở nước ta, Đảng chỉ huy Nhà nước và xã hội trải qua việc vạch ra những cương lĩnh, kế hoạch, những khuynh hướng chính sách – Đó chính là những địa thế căn cứ chỉ huy để nhà nước phát hành những chính sách công. Các chính sách công là do Nhà nước phát hành. Các chính sách này là sự cụ thể hóa đường lối, kế hoạch và những khuynh hướng chính sách của Đảng. ( Do vậy việc đề cập tới chính sách công ở đây được hiểu là những chính sách công do Nhà nước phát hành ). Chính sách công ở Nước Ta thường được thể chế hóa thành những văn bản quy phạm pháp luật nhằm mục đích tạo địa thế căn cứ pháp lý cho việc thi hành, tuy nhiên nó gồm có những giải pháp hành vi không mang tính bắt buộc, mà có tính khuynh hướng, kích thích tăng trưởng .
Đối với một quy trình chính sách thường khởi đầu từ việc hoạch định chính sách, tiếp theo là thực thi chính sách và sau một khoảng chừng thời hạn triển khai cần triển khai nghiên cứu và phân tích chính sách để kiểm soát và điều chỉnh, bổ trợ chính sách … Như vậy, hoạch định chính sách là bước khởi đầu trong quy trình chính sách. Đây là bước đặc biệt quan trọng quan trọng. Hoạch định chính sách đúng đắn, khoa học sẽ thiết kế xây dựng được chính sách tốt, là tiền đề để chính sách đó đi vào đời sống và mang lại hiệu suất cao cao. Ngược lại, hoạch định sai cho sinh ra chính sách không tương thích với thực tiễn, thiếu tính khả thi sẽ mang lại hậu quả không mong ước trong quy trình quản trị. Những tổn hại này không riêng gì trong thời điểm tạm thời, cục bộ, mà nó ảnh hưởng tác động vĩnh viễn, tương quan tới nhiều nghành nghề dịch vụ, ngành nghề khác nhau .
Hoạch định chính sách công là việc làm tiếp tục của Nhà nước và được kiến thiết xây dựng thành quy trình. Quy trình hoạch định chính sách công chính là trình tự, quy trình để tạo ra một chính sách công. Hiện nay quy trình hoạch định chính sách do nhà nước ta phát hành, theo tôi, được thực thi theo sơ đồ sau :
Quy trình hoạch định chính sách ở nước ta được thực thi tuần tự những bước như sau : Nêu nguyên do hoạch định chính sách, thiết kế xây dựng dự thảo những giải pháp chính sách, lựa chọn giải pháp dự thảo tốt nhất, hoàn thành xong giải pháp lựa chọn, thẩm định và đánh giá giải pháp chính sách, quyết nghị phát hành chính sách, công bố chính sách. Trong trong thực tiễn, những chính sách công của nước ta đa phần được thể chế hóa bằng nghị quyết của nhà nước nên quy trình hoạch định chính sách công được thực thi theo lao lý phát hành nghị quyết của nhà nước tại những điều 59, 60, 61, 62, 63, 64 của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm1996, sửa đổi năm 2002 .
Thời gian qua, việc hoạch định chính sách công ở nước ta đã cho sinh ra nhiều chính sách tương thích với thực tiễn, thực thi đem lại hiệu suất cao mà biểu lộ đơn cử là đã góp thêm phần vào tăng trưởng kinh tế tài chính – xã hội của quốc gia ta trong hơn 20 triển khai công cuộc thay đổi. Tuy nhiên, quy trình hoạch định chính sách công như nêu trên cũng còn thể hiện một số ít sống sót, đó là : những yêu cầu hoạch định chính sách hầu hết xuất phát từ những cơ quan nhà nước được giao trách nhiệm quản trị nhà nước. Việc dự thảo chính sách thường là do những bộ, cơ quan ngang bộ, những cơ quan đặc biệt quan trọng của nhà nước, Ủy Ban Nhân Dân những tỉnh, thành phố thường trực Trung ương triển khai. Như vậy, chính sách công được phát hành dựa trên quan tâm đến, nghiên cứu và phân tích tình hình trong thực tiễn và trên cơ sở những mong ước quản trị của từng cơ quan nhà nước. Sự tham gia yêu cầu sáng tạo độc đáo hoạch định chính sách, hoặc góp phần vào kiến thiết xây dựng những giải pháp, giải pháp chính sách của những đối tượng người dùng bị tác động ảnh hưởng bởi chính sách là rất hạn chế. Rất ít những chính sách công được phát hành xuất phát từ ý tưởng sáng tạo của những đối tượng người dùng bị chính sách chi phối, ảnh hưởng tác động và những giải pháp thực thi chính sách do những nhà quản trị thiết kế xây dựng nên. Đây là một trong những nguyên do cơ bản làm cho một số ít chính sách tính khả thi thấp, hoặc khi thực thi không đem hiệu suất cao như nhà quản trị mong ước. Bên cạnh đó, những ý tưởng sáng tạo hoạch định chính sách được yêu cầu, và dự thảo chính sách hầu hết do cơ quan nhà nước ( hầu hết là do những bộ, ngành, Ủy Ban Nhân Dân tỉnh, thành phố thực thi ) thì dễ phát sinh thực trạng cục bộ, bản vị ; đề xuất kiến nghị dựa trên mong ước, mục tiêu quản trị của ngành, địa phương do mình quản trị mà không tính tới toàn diện và tổng thể chung. Trên cơ sở tính năng, trách nhiệm được giao và địa thế căn cứ vào tình hình quản trị, những bộ, ngành, Ủy Ban Nhân Dân tỉnh, thành phố để yêu cầu dự thảo chính sách trong nghành nghề dịch vụ quản trị được giao và cũng chính là cơ quan dự thảo, do đó thiếu sự phối hợp giữa những bộ, ngành nên chính sách thiếu tính tổng lực. Biểu hiện đơn cử của thực trạng này là có một yếu tố nhiều bộ, ngành ra chính sách triển khai, nhưng có những yếu tố lớn thì lại không có bộ, ngành nào tham gia đề xuất kiến nghị, thiết kế xây dựng chính sách. Dẫn tới thực trạng tạo “ khoảng trống ” trong quản trị nhà nước không có chính sách để kiểm soát và điều chỉnh .

Việc hoạch định chính sách công của nhà nước hiện nay chủ yếu được tiến hành theo quy trình soạn thảo, ban hành nghị quyết của Chính phủ. Trong khi đó, nghị quyết của Chính phủ là văn bản quy phạm pháp luật mang tính bắt buộc thực hiện. Hiện nay, quy trình hoạch định chính sách công được thực hiện theo quy định về soạn thảo, ban hành nghị quyết của Chính phủ trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996 sửa đổi 2002 còn mang tính chất khung chưa phân công rõ trách nhiệm, nghĩa vụ và cả chế tài đối với tập thể hoặc cá nhân trong từng khâu, công đoạn từ soạn thảo, lựa chọn phương án, thẩm định, ban hành…

Quy trình hoạch định chính sách còn bị khép kín ; việc lấy quan điểm tham gia của những đối tượng người tiêu dùng chịu sự kiểm soát và điều chỉnh trực tiếp của chính sách còn ít, nếu có thì hình thức ; việc tiếp thu quan điểm của những bộ, ngành chưa biểu lộ tính dữ thế chủ động. Mặt khác, chưa có pháp luật đơn cử để kêu gọi được trí tuệ của nhân dân, những chuyên viên, những nhà khoa học tham gia vào hoạch định chính sách là vô hình dung chung làm hạn chế cách nhìn nhận, xử lý yếu tố. Chẳng hạn, trong hoạch định chính sách việc dự báo chính sách rất quan trọng. Thời gian qua, khi 1 số ít dịch chuyển về Chi tiêu, thực trạng lạm phát kinh tế trên quốc tế và ở nước ta, cho thấy việc dự báo chính sách còn nhiều yếu kém. Dự báo chính sách phải dựa trên cơ sở khoa học, thực tiễn. Nếu trong hoạch định chính sách không có sự tham gia của những chuyên viên, nhà khoa học thì việc dự báo chính sách gặp rất nhiều khó khăn vất vả. Trong quy trình hoạch định chính sách công chưa tạo được kênh thông tin tốt nhất để tiếp thu quan điểm góp phần của những đối tượng người dùng chịu tác động ảnh hưởng của chính sách. ( Việc này tác động ảnh hưởng tới tính tự giác triển khai chính sách … ). Trong khi đó, chính sách không hề là ý muốn chủ quan của cơ quan nhà nước, càng không phải là ý chí áp đặt của cá thể có thẩm quyền mà xuất phát từ hiện thực khách quan, từ việc tìm kiếm, phát hiện, nhận thức một cách biện chứng những yếu tố phát sinh trong đời sống kinh tế tài chính – xã hội và có những giải pháp xử lý tương thích với thực tiễn. ( Từ thực tiễn để hoạch định chính sách, đó cũng chính là biểu lộ tính khách quan của chính sách ). Một chính sách đúng đắn phải từ thực tiễn khách quan .
Đất nước ta đang trong thời kỳ hội nhập kinh tế tài chính quốc tế, những chính sách công bị nhiều chi phối, ảnh hưởng tác động không chỉ ở khoanh vùng phạm vi nhất định trong chủ quyền lãnh thổ của một vương quốc mà còn bị chi phối bởi những yếu tố mang tính toàn thế giới. Chẳng hạn như chính sách so với yếu tố tăng trưởng nông nghiệp. Qua sự kiện giá gạo trên thị trường quốc tế bị đẩy lên cao, yếu tố bảo mật an ninh lương thực đặt ra … Chính sách tăng trưởng nông nghiệp ở nước ta cần phải có sự giám sát, xem xét, kiểm soát và điều chỉnh lại. Như vậy, chính sách công của một vương quốc cũng đang phải chịu nhiều sự chi phối ở mức độ và khoanh vùng phạm vi to lớn hơn. Trong việc hoạch định chính sách công cần phải có sự tổng kết, nghiên cứu và phân tích, nhìn nhận tình hình, tác động ảnh hưởng ảnh hưởng tác động tới quy trình thực thi chính sách, những giải pháp thực thi chính sách, và từ đó làm địa thế căn cứ để lựa chọn giải pháp chính sách tương thích với thực tiễn .
Từ những yếu tố lý luận và thực tiễn nêu trên, thiết yếu phải hoàn thành xong quy trình hoạch định chính sách công của Nhà nước ta trong thời kỳ hội nhập kinh tế tài chính quốc tế. / .

Ghi chú:

(1) Giáo trình hoạch định chính sách công, Học viện Hành chính Quốc gia, Tr 21.

( 2 ) Thuật ngữ Hành chính, Học viện Hành chính vương quốc, Tr 53 .

theo caicachhanhchinh.gov.vn

Có thể bạn quan tâm
Alternate Text Gọi ngay