Hiệp định sơ bộ năm 1946 là gì ? Nguyên nhân và bài học rút ra từ việc ký kết hiệp định ?

Lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc bản địa Nước Ta trong thế kỷ XX sẽ mãi ghi nhớ bản Hiệp định sơ bộ 6/3/1946 giữa Nước Ta và Pháp như một mốc son chói lọi, một kỳ tích khởi đầu quy trình tăng trưởng của nền ngoại giao thời đại Hồ Chí Minh. Bài viết xoay quanh tìm hiểu và khám phá về hiệp định sơ bộ ngày 06.3.1946

1. Hiệp định sơ bộ ngày 06.3.1946 là gì ?

Hiệp định sơ bộ Pháp – Việt ngày 06.3.1946 là hiệp định kí tại TP. Hà Nội ngày 06.3.1946 giữa quản trị Hồ Chí Minh cùng Đặc ủy viên Hội đồng những Bộ trưởng Vũ Hồng Khanh ( đại diện thay mặt nhà nước Nước Ta dân chủ cộng hòa ) với Xanhtơni ( J.Sainteny ), người thay mặt đại diện đô đốc Đacgiăngliơ, thừa ủy quyền nhà nước Pháp .

 

2. Nguyên nhân dẫn đến ký kết hiệp định sơ bộ ngày 06/03/1946

Cuối năm 1945 và đầu năm 1946, tình hình ở Việt Nam cực kỳ phức tạp. Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nằm trong vòng vây của những thế lực thù địch trong và ngoài nước – những kẻ chỉ trực chờ thời cơ để lật đổ cơ quan chính phủ cách mạng non trẻ .
Từ năm 1945, ở miền Bắc Nước Ta, 180.000 quân của Tưởng Giới Thạch ( Trung Hoa Dân quốc ) hiện hữu với danh nghĩa giải giáp quân đội phát xít Nhật. Quân đội Tưởng khi sang Nước Ta còn kéo theo đám phản động người Việt là những đảng Việt Quốc và Việt Cách. Mục đích của quân Tưởng và đám tay sai rất rõ ràng : “ Tiêu diệt cộng sản và bắt giữ Hồ Chí Minh ”. Nếu chỉ giải giáp 3,5 vạn quân Nhật ở miền Bắc thì Tưởng đâu cần điều tới 18 vạn quân như vậy ! Tham vọng của lực lượng Tưởng Giới Thạch là bành trướng sang Nước Ta hoặc chí ít tạo ra một chính sách phục tùng Trung Hoa Dân quốc ở đây .
Trong khi đó, ở miền Nam Nước Ta, quân viễn chinh Pháp núp bóng quân Anh ( giải giáp quân Nhật ) để gây hấn, khủng bố, lấn chiếm, mưu toan phá bỏ thành quả cách mạng. Pháp không riêng gì dừng lại ở miền Nam mà còn ủ mưu đưa quân ra miền Bắc thiết lập trở lại chính sách thực dân cũ trên toàn quốc gia ta .
Trước tình thế thù trong giặc ngoài như vậy, đã khôn khéo khi thì hòa hoãn với Tưởng để chĩa mũi nhọn vào thực dân Pháp, khi lại tạm hòa hoãn với Pháp để đối phó với quân Tưởng .
Một sự kiện giật mình đã xảy ra. Sáng 6/3/1946, quân Tưởng đã dữ thế chủ động nổ súng vào tàu chiến Pháp tiến vào cảng TP. Hải Phòng ở miền Bắc. Quân Pháp phản pháo ngay lập tức. Giao tranh lê dài đến trưa hôm đó, với thương vong và thiệt hại cho cả hai bên .
Trước đó Nước Ta và Pháp đã bí hiểm đàm phán với nhau nhiều lần. Pháp cũng muốn dàn xếp với Nước Ta để được đưa quân ra Bắc an toàn, tránh thực trạng bị kháng cự mãnh liệt như ở miền Nam .
Tuy nhiên đàm phán bế tắc quanh yếu tố độc lập của Nước Ta. Phía ta không gật đầu “ tự trị ” còn phía Pháp không gật đầu “ độc lập ” .
Trong toàn cảnh xảy ra vụ bắn nhau Pháp-Hoa, vào sáng ngày 6/3/1946 quản trị Hồ Chí Minh đã đưa ra công thức mới để phá vỡ thế bế tắc, đó là thay từ “ độc lập ” bằng từ “ tự do ” đi kèm với định nghĩa. “ nhà nước Pháp công nhận Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là một vương quốc tự do … ”. Ta và Pháp đã nhanh gọn ký được bản Hiệp định sơ bộ vào chiều 6/3/1946 .
Như vậy ở đây Đảng ta và Hồ quản trị đã nhân nhượng vào đúng thời gian Pháp chịu sức ép từ quân Tưởng nổ súng .
Đảng ta không hề nhân nhượng sớm hơn ( khi Pháp còn chưa sứt đầu mẻ trán vì quân Tưởng ), cũng không hề muộn hơn vì có rủi ro tiềm ẩn lớn Pháp và Tưởng sau vụ “ choảng nhau ” sẽ bình tĩnh lại và cấu kết với nhau cùng chống Việt Nam Dân chủ Cộng hòa – khi đó tình hình sẽ vô cùng khó khăn vất vả cho ta .
Tất nhiên sự nhân nhượng ở đây là có nguyên tắc. Bản Hiệp định sơ bộ về cơ bản là có lợi cho ta ( tất yếu nếu có lợi 100 % cho ta thì sẽ không hề ký kết được một hiệp định nào với Pháp ). Hiệp định sơ bộ ngày 06.3.1946 là hiệp định kí tại TP.HN ngày 06.3.1946 giữa quản trị Hồ Chí Minh cùng Đặc ủy viên Hội đồng những Bộ trưởng Vũ Hồng Khanh ( đại diện thay mặt nhà nước Nước Ta dân chủ cộng hòa ) với Xanhtơni ( J.Sainteny ), người thay mặt đại diện đô đốc Đacgiăngliơ, thừa ủy quyền nhà nước Pháp .

3. Nội dung chính của Hiệp định

Hiệp định gồm 5 nội dung chính sau :

“1. Chính phủ Pháp công nhận nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là một quốc gia tự do, có chính phủ, có nghị viện, có quân đội, có tài chính của mình, nằm trong Liên bang Đông Dương và khối Liên hiệp Pháp.

2. nhà nước Pháp cam kết sẽ thừa nhận những quyết định hành động của cuộc trưng cầu dân ý về yếu tố thống nhất ba kỳ .
3. Nước Nước Ta thuận để 15.000 quân Pháp vào miền Bắc Nước Ta sửa chữa thay thế quân đội Trung Quốc giải giáp quân Nhật. Số quân Pháp này sẽ phải rút hết trong thời hạn 5 năm, mỗi năm sẽ rút 1/5 .
4. Hai bên sẽ đình chiến ngay để mở một cuộc đàm phán chính thức. Trong khi đàm phán, quân hai bên ở đâu vẫn cứ đóng ở đấy .
5. Cuộc đàm phán chính thức sẽ thực thi tại Thành Phố Hà Nội, Hồ Chí Minh hoặc Paris với nội dung quan hệ ngoại giao của Nước Ta với quốc tế, quy định của Đông Dương, những quyền hạn kinh tế tài chính và văn hóa truyền thống của nước Pháp ở Nước Ta. ”
Như vậy, hoàn toàn có thể thấy sau Hiệp định, nước Pháp công nhận Nước Ta Dân chủ cộng hòa là một vương quốc tự do, có nhà nước, Quốc hội, quân đội và kinh tế tài chính riêng, nằm trong Liên bang Đông Dương thuộc Khối Liên hiệp Pháp và cam kết thừa nhận tác dụng cuộc trưng cầu dân ý về yếu tố thống nhất ba kỳ ; nước Nước Ta chấp thuận đồng ý để 15.000 quân Pháp vào Bắc Nước Ta thay thế sửa chữa quân đội Trung Quốc và sẽ rút hết sau 5 năm ; hai bên đình chiến để mở cuộc đàm phán chính thức, trong khi đàm phán, quân đội hai bên giữ nguyên vị trí …. Mặc dù phía Pháp chưa công nhận nền độc lập của Nước Ta, tuy nhiên bản Hiệp định lại mang đặc thù văn bản pháp lý quốc tế tiên phong của nước Nước Ta độc lập ký với quốc tế, có sự tận mắt chứng kiến của đại diện thay mặt những nước Mỹ, Anh và Trung Quốc. Điều này chứng tỏ rằng : Nước Ta không còn là thuộc địa của Pháp, ” so với nước Nước Ta ta, sự ký kết đó có một hiệu quả hay là nước Pháp đã thừa nhận nước Nước Ta là một nước tự chủ “. Đánh giá về ý nghĩa quốc tế của bản Hiệp định, quản trị Hồ Chí Minh chứng minh và khẳng định : ” Bản Hiệp định sẽ dẫn tất cả chúng ta đến một vị trí quốc tế ngày càng vững vàng, và đó là một thắng lợi chính trị lớn lao ”. Như vậy, Hiệp định Sơ bộ đã tạo cơ sở pháp lý cho cuộc đấu tranh ngoại giao của Nhà nước Nước Ta DCCH trên trường quốc tế. Bên cạnh đó, Hiệp định Sơ bộ Việt – Pháp đã biến thỏa thuận hợp tác tay đôi Hoa – Pháp thành thỏa thuận hợp tác tay ba Việt – Pháp – Hoa, kết thúc vai trò của lực lượng Tưởng Giới Thạch về mặt pháp lý theo quyết định hành động của những nước lớn Đồng minh tại Hội nghị Potsdam. Việc đẩy quân đội Tưởng ra khỏi Nước Ta đã làm đổi khác tương quan lực lượng có lợi cho cách mạng nước ta. Khi kháng chiến toàn nước nổ ra, thay vì phải cạnh tranh đối đầu với hơn 30 vạn quân của những lực lượng thù địch, 20 triệu đồng bào Nước Ta chỉ còn phải chiến đấu chống 10 vạn quân Pháp. Bên cạnh đó, tất cả chúng ta có ” hai điều lợi lớn : a ) Phá được mưu mô bọn Tàu trắng, của bọn phát xít, và của bọn Việt gian, bảo toàn được tiềm năng ; b ) Dành được khoảng thời gian ngắn nghỉ ngơi để sửa soạn cuộc chiến đấu mới phối hợp với những cuộc chiến đấu của nhân dân Pháp, tiến tới giành độc lập trọn vẹn “. Có thể nói rằng, mềm dẻo trong sách lược, cứng rắn trên nguyên tắc, Hiệp định Sơ bộ là bước đi thiết yếu, quyết tử khoảng trống để tranh thủ thời hạn, biến thời hạn thành lực lượng vật chất, củng cố tiềm năng một cách tổng lực để đối phó với quân địch chính là thực dân Pháp khi chúng không còn có lực lượng liên minh tương hỗ tại chỗ ; đồng thời, việc đồng ý cho 15.000 quân Pháp vào miền Bắc cũng chính là một hình thức san đỡ gánh nặng, chia lửa với đồng bào miền Nam ruột thịt .

4. Bài học về chiến lược và nghệ thuật đàm phán

Hiệp định sơ bộ 6/3/1946 đã tạo nên sự đổi khác so sánh lực lượng quan trọng giữa ta và đối phương theo hướng có lợi cho ta. Với việc ký Hiệp định sơ bộ, Hồ quản trị và nhà nước ta đã biến điều khoản thay quân trong Hiệp định song phương Trùng Khánh giữa Pháp và Tưởng Giới Thạch thành thỏa thuận hợp tác ba bên, gạt nhanh và không tốn sức 180.000 quân Tưởng cùng bè lũ tay sai của chúng ra khỏi Nước Ta, tránh cho nhân dân ta phải cùng một lúc chống hai quân địch tàn tệ .
Hiệp định cũng biểu lộ chủ quyền lãnh thổ của ta với việc lao lý rõ nước Pháp chỉ được đưa ra Bắc Nước Ta 15.000 quân thay thế sửa chữa quân Tưởng và phải rút hết trong vòng 5 năm. Vào thời gian này ở miền Nam Nước Ta, quân Pháp có hai sư đoàn bộ binh thuộc địa số 3 và số 9 và một sư đoàn thiết giáp. Việc phải đưa sư đoàn bộ binh thuộc địa số 9 và sư đoàn thiết giáp ra Bắc Nước Ta đã trong thời điểm tạm thời làm mỏng mảnh bớt lực lượng quân sự chiến lược của Pháp ở Nam Bộ, tạo điều kiện kèm theo cho quân và dân miền Nam có thêm điều kiện kèm theo để củng cố, tăng cường lực lượng liên tục kháng chiến .
Có thể nói, địa thế căn cứ vào đối sánh tương quan lực lượng giữa ta và đối phương lúc bấy giờ, Hiệp định sơ bộ 6/3/1946 đã tiềm ẩn những điều khoản có lợi nhất mà phía Nước Ta hoàn toàn có thể đạt được. Hiệp định sơ bộ 6/3/1946 khởi đầu thời kỳ tạm hòa hoãn giữa ta và Pháp. Một loạt hoạt động giải trí ngoại giao quan trọng do đích thân Hồ quản trị và những vị chỉ huy Việt Nam tiến hành với cơ quan chính phủ Pháp trong năm 1946 cho tới trước ngày toàn nước kháng chiến 19/12/1946 như : cuộc gặp của Hồ quản trị với Cao ủy D’Argenlieu trên Vịnh Hạ Long ngày 24/3/1946, Hội nghị trù bị tại Đà Lạt tháng 4-5 / 1946, Phái đoàn Quốc hội Nước Ta thăm thiện chí Pháp tháng 4-5 / 1946, Hội nghị Fontainebleau tháng 7 – 9/1946 và chuyến thăm lịch sử dân tộc của Hồ quản trị tới Pháp từ đầu tháng 6 tới giữa tháng 9/1946 với việc ký kết Tạm ước 14/9/1946 …
Các hoạt động giải trí ngoại giao nói trên đã chứng minh và khẳng định và nêu bật lập trường chính nghĩa, thiện chí mong ước độc lập, hữu nghị của nhà nước và nhân dân ta, đồng thời vạch trần dã tâm xâm lược, lật lọng, hiếu chiến lỗi thời của chính quyền sở tại thực dân Pháp. Với Hiệp định sơ bộ 6/3/1946, nhà nước và nhân dân ta có thêm một thời hạn rất thiết yếu để củng cố, tăng cường lực lượng sẵn sàng chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài hơn chống thực dân Pháp, điều mà Đảng và Hồ quản trị biết chắc là không tránh khỏi .
Lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc bản địa Nước Ta trong thế kỷ XX sẽ mãi ghi nhớ bản Hiệp định sơ bộ 6/3/1946 giữa Nước Ta và Pháp như một mốc son chói lọi, một kỳ tích khởi đầu quy trình tăng trưởng của nền ngoại giao thời đại Hồ Chí Minh, biểu lộ rõ bản lĩnh cách mạng vững vàng, tầm nhìn kế hoạch, nghệ thuật và thẩm mỹ đàm phán có nguyên tắc và sách lược linh động của quản trị Hồ Chí Minh và Thường vụ Trung ương Đảng ta trong những tháng ngày tiên phong đầy khó khăn vất vả, khó khăn của chính quyền sở tại cách mạng, vừa phải chống cả thù trong lẫn giặc ngoài để giữ vững nền độc lập dân tộc bản địa, thống nhất và toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ vương quốc, bảo vệ những thành quả của cuộc Cách mạng Tháng Tám 1945 .

Hiệp định sơ bộ 6/3/1946 cũng để lại cho chúng ta những bài học sâu sắc về những vấn đề chiến lược, sách lược như nhân nhượng có nguyên tắc, giành thắng lợi từng bước, lợi dụng mâu thuẫn trong hàng ngũ kẻ thù và tận dụng đúng thời cơ. Hiệp định sơ bộ Việt Nam – Pháp 6/3/1946 có thể được xem như là một sự vận dụng sáng tạo bài học kinh nghiệm kinh điển của Lê Nin và Đảng Bolsevich Nga trong việc ký kết hiệp định Brest-Litovsk giữa nước Nga Xô-Viết với nước Đức đế quốc tháng 3/1918.

5. Liên hệ với công cuộc xấy dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay

Hiện nay, công cuộc thiết kế xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN đang đặt ra nhiều yếu tố cấp bách, phức tạp trước sự hoạt động, biến hóa nhanh gọn, khó lường của tình hình quốc tế, của những mối quan hệ quốc tế. Mối chăm sóc số 1 của Đảng và Nhà nước ta là bảo vệ quyền lợi vương quốc dân tộc bản địa – thiết kế xây dựng quốc gia tăng trưởng vững chắc, kiến thiết xây dựng thành công xuất sắc CNXH ; độc lập, tự do của Tổ quốc, bảo mật an ninh và tăng trưởng là quyền lợi tối cao của dân tộc bản địa. Để bảo vệ quyền lợi vương quốc dân tộc bản địa, cần nhận thức rằng, toàn cảnh tình hình mới đang làm cho hình thức tập hợp lực lượng, diễn biến những mối quan hệ quốc tế, những phương pháp hợp tác cũng phong phú và đa dạng và phong phú hơn. Trước những dịch chuyển đó, một mặt, tất cả chúng ta phải giữ vững tiềm năng độc lập dân tộc bản địa gắn liền với CNXH – tiềm năng không bao giờ thay đổi ; mặt khác, cần ý thức khá đầy đủ mối quan hệ giữa hợp tác và đấu tranh ; nhân nhượng và đấu tranh trong hợp tác quốc tế. Trong một quốc tế đang biến hóa thâm thúy, việc giải quyết và xử lý đúng đắn và hòa giải quan hệ của Nước Ta với những nước láng giềng và nước lớn, biết mình, biết người là điều kiện kèm theo quan trọng để bảo vệ vững chãi độc lập dân tộc bản địa. Trên ý nghĩa ấy, những kinh nghiệm tay nghề lịch sử dân tộc từ việc ký kết Hiệp định Sơ bộ ( 6-3-1946 ) vẫn soi rọi con đường đưa quốc gia đi tới phồn vinh .

Luật Minh Khuê (sưu tầm & biên tập)

Có thể bạn quan tâm
Alternate Text Gọi ngay